HISTORIA WYDŁUŻANIA KOŃCZYN ORAZ PODSTAWY METODY ILIZAROWA

Historia wydłużania kończyn – początki metody Ilizarowa

Wydłużanie kończyn jest możliwe i z powodzeniem przeprowadza się je od około 50 lat w mieście Kurgan w Rosji. Koncepcję procedury opracował Gawriił Abramowicz Ilizarow w 1951 r., po tym jak trafiło do niego wielu weteranów II wojny światowej z niezrośniętymi złamaniami kości kończyn dolnych.

Na początku Ilizarow opracował zewnętrzny aparat do stabilizacji mocowany wokół kończyny. Wiedząc, że nacisk na powierzchni złamania sprzyja gojeniu kości, zbudował aparat umożliwiający kompresję. Jednemu ze swoich pacjentów nakazał stopniowo zwiększać nacisk w obrębie niezrośniętego złamania poprzez dokręcanie pręta. Jednak pacjent obracał pręt w przeciwnym kierunku, przez co doszło do dystrakcji (oddalenia) odłamów kostnych.

Ilizarow zauważył, że miejsce ubytku pomiędzy odłamami wypełniło się nowo wytworzoną tkanką kostną. To był początek szeroko zakrojonych prac badawczo-rozwojowych, dzięki którym wykazano, że wydłużanie kończyn jest możliwe, bezpieczne i skuteczne.

Rozwój techniki wydłużania kończyn na świecie

Ilizarow i jego współpracownicy przeprowadzali tysiące procedur wydłużania kończyn w Kurganie. Niestety polityka rosyjska znacznie utrudniała wymianę informacji i wiedzy ze światem zachodnim. W końcu, na początku lat 80. poprzedniego stulecia, procedurą zainteresowali się chirurdzy z Włoch, którzy zaczęli ją udoskonalać i utworzyli duży ośrodek w Lecco.

Pierwszą procedurę wydłużania kończyn na terenie Stanów Zjednoczonych przeprowadzono w 1988 r. Początkowo metoda ta spotkała się ze znacznym oporem i sceptycyzmem w amerykańskim środowisku ortopedycznym, jednak jej skuteczność mówiła sama za siebie.

Stabilizatory zewnętrzne Ilizarowa – podstawy działania

Stabilizatory zewnętrzne umożliwiają sterowanie procesem wydłużania. Tworzą one swego rodzaju rusztowanie na zewnątrz ciała, stąd ich nazwa. Aparaty te są zbudowane z wytrzymałego metalu, ponieważ ich zadaniem jest stabilizacja kości w trakcie procesu wydłużania.

Czasami kość wymagająca wydłużania jest zbyt mała, by pomieścić nowoczesny magnetyczny gwóźdź wydłużający w jamie szpikowej. W takiej sytuacji konieczne jest użycie stabilizacji zewnętrznej. Stabilizator zewnętrzny jest montowany wokół ręki lub nogi podobnie jak rusztowanie na elewacji budynku. Metalowe pierścienie lub pręty są przymocowywane do kości przy pomocy grotów lub śrub.

Każdego dnia odłamy kostne są przesuwane poprzez dokręcanie specjalnych nakrętek lub innych elementów stabilizatora zewnętrznego. Pacjent otrzymuje szczegółowe instrukcje określające, ile obrotów ma wykonać każdego dnia. W miarę rozsuwania odłamów od siebie, szczelina pomiędzy nimi wypełnia się najpierw regeneratem kostnym, a następnie pełnowartościową tkanką kostną, wydłużając kość. Jednym z przykładów stabilizatora zewnętrznego jest stabilizator Ilizarowa.

Jak długo trwa leczenie stabilizatorem Ilizarowa?

Czas leczenia z wykorzystaniem aparatu Ilizarowa ustala się indywidualnie. Zależy on przede wszystkim od wskazania, długości planowanego wydłużenia, wieku pacjenta, jakości tkanki kostnej oraz tempa powstawania i mineralizacji regeneratu. Znaczenie mają również choroby współistniejące, palenie tytoniu, stan tkanek miękkich i systematyczność rehabilitacji.

Leczenie obejmuje kilka etapów. Po operacji następuje kilkudniowy okres latencji, a następnie faza dystrakcji, w której fragmenty kości są stopniowo odsuwane. Często stosuje się tempo około 1 mm na dobę, podzielone na kilka mniejszych korekt. Oznacza to, że uzyskanie 5 cm wydłużenia może wymagać około 50 dni samej dystrakcji.

Aparat Ilizarowa – zalety i ograniczenia leczenia

Do najważniejszych zalet aparatu Ilizarowa należy możliwość precyzyjnego wydłużania kości, korekcji osi oraz leczenia rozległych ubytków, deformacji, stawów rzekomych i zakażonych braków zrostu. Stabilizator Ilizarowa pozwala modyfikować ustawienie elementów także podczas leczenia, co umożliwia korygowanie powstających odchyleń bez wymiany całej konstrukcji. W złożonych przypadkach może służyć jednocześnie do transportu kostnego, kompresji miejsca braku zrostu i poprawy osi kończyny.

Ograniczeniem jest długi czas noszenia aparatu, obejmujący fazę wydłużania oraz konsolidacji nowej kości. Zewnętrzna konstrukcja może utrudniać ubieranie, sen, codzienną higienę i poruszanie się. Wymaga również regularnego oczyszczania miejsc przejścia drutów i grotów przez skórę. Do możliwych powikłań należą infekcje wokół wszczepów, ból, poluzowanie drutów, ograniczenie ruchomości stawów, przykurcze mięśniowe, odchylenie osi, opóźniony zrost oraz ponowne złamanie regeneratu po zdjęciu aparatu. Ryzyko zależy od wskazania, zakresu korekcji, czasu leczenia i przestrzegania zaleceń.

Powodzenie terapii wymaga regularnych kontroli klinicznych i radiologicznych oraz systematycznej fizjoterapii. Aparat Ilizarowa pozostaje ważnym narzędziem w leczeniu złożonych deformacji i ubytków kostnych, jednak decyzja o jego zastosowaniu powinna wynikać z indywidualnej analizy korzyści oraz obciążeń dla pacjenta.